హిమాలయాల వెండికొండల మధ్య, మందాకిని నదీ తీరాన కొలువుదీరిన ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రం కేదార్నాథ్. ఈ పుణ్యధామం కేవలం భక్తికి మాత్రమే కాదు, భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి, శతాబ్దాల నాటి అద్భుత సంప్రదాయాలకు నిలయం. ముఖ్యంగా ఇక్కడి ప్రధాన పురోహితుడు 'రావల్' ఎంపిక ప్రక్రియ, ఆయన పాటించే నియమావళి భారతీయ సంస్కృతిలోని విశిష్టతను చాటిచెబుతోంది. ఉత్తరాది పుణ్యక్షేత్రంలో దక్షిణాది పండితుల పూజలందుకునే ఈ అపూర్వ ఘట్టం వెనుక ఉన్న ఆసక్తికర విశేషాలు మీకోసం..
ఆదిశంకరుల అడుగుజాడల్లో..
ఎనిమిదవ శతాబ్దంలో జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు కేదార్నాథ్ క్షేత్రానికి పునర్వైభవం తెచ్చినప్పుడు, దేశ ఐక్యతను కాంక్షిస్తూ ఒక అద్భుత నియమాన్ని రూపొందించారు. ఉత్తరాఖండ్లోని ఈ పరమేశ్వరుడికి దక్షిణ భారతదేశంలోని కర్ణాటక, కేరళ లేదా తమిళనాడు ప్రాంతాలకు చెందిన 'వీరశైవ లింగాయత్' వర్గీయులే ప్రధాన పురోహితులుగా ఉండాలని ఆయన శాసించారు. నేటికీ ఆ సంప్రదాయం అక్షరాలా కొనసాగుతూ, ఆసేతు హిమాచలం ఆధ్యాత్మిక వారధిని నిర్మిస్తోంది.
రావల్ పదవి.. కత్తిమీద సాము వంటి క్రమశిక్షణ..!
కేదార్నాథ్ ప్రధాన పురోహితుడు లేదా 'రావల్'గా ఎంపికవ్వడం సామాన్య విషయం కాదు. ఇందుకోసం అత్యంత కఠినమైన అర్హతలు, నియమాలు ఉన్నాయి. జంగం శాఖకు చెందినవారై: అభ్యర్థి తప్పనిసరిగా వీరశైవ లింగాయత్ సమాజంలోని 'జంగం' శాఖకు చెందినవారై ఉండాలి.
నిత్య బ్రహ్మచారి..ఈ పదవిని అధిష్టించే వారు సంపూర్ణ బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటించాలి. వివాహమైన వారికి ఈ బాధ్యతను చేపట్టే అర్హత ఉండదు. శాస్త్ర పారంగతులు..వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, శైవ ఆగమ శాస్త్రాలపై అపారమైన జ్ఞానం కలిగి ఉండాలి. సాత్విక జీవనం.. రావల్ పదవి ఆధ్యాత్మికంగా అత్యున్నతమైనది. ఆయన గర్భగుడిలో స్వయంగా విగ్రహాన్ని తాకి పూజ చేయరు. ఆయన మార్గదర్శనంలో ఆయన నియమించిన 'నాయిబ్ రావల్స్' మాత్రమే పూజలు నిర్వహిస్తారు.
శీతాకాలంలోనూ సడలని దీక్ష..
హిమపాతం కారణంగా శీతాకాలంలో ఆలయ ద్వారాలు మూసివేసినప్పుడు, కేదార్నాథ్ ఉత్సవ మూర్తిని (డోలి) ఉఖిమఠ్లోని ఓంకారేశ్వర ఆలయానికి తరలిస్తారు. ఆ సమయంలోనూ రావల్ అక్కడే ఉండి నిత్య పూజలను పర్యవేక్షిస్తారు. ఆలయ ద్వారాల గడియ తీయాలన్నా, వేయాలన్నా రావల్ సమక్షం, ఆయన అనుమతి తప్పనిసరి. కేదార్నాథ్ ఆలయ కమిటీ మరియు మత పెద్దలు అత్యంత పారదర్శకంగా, శాస్త్రోక్తంగా ఈ ఎంపికను నిర్వహిస్తారు.
సాంస్కృతిక వారధి..
కర్ణాటకకు చెందిన పీఠాధిపతులు, పండితులు హిమాలయాల్లోని శివుడికి సేవ చేయడం అనేది మన దేశపు ఉమ్మడి వారసత్వానికి ప్రతీక. క్రమశిక్షణ, భక్తి, నియమ నిబద్ధత ఉంటేనే ఆధ్యాత్మికత పరిమళిస్తుందని ఈ 'రావల్' సంప్రదాయం లోకానికి చాటిచెబుతోంది. తరాలు మారినా, యుగాలు గడిచినా చెక్కుచెదరని ఈ పవిత్ర వ్యవస్థే కేదార్నాథ్ దివ్యత్వాన్ని కాపాడుతోంది.