సాధారణ వాడుకలో చాలామంది ఈ రెండింటినీ ఒకటే అనుకుంటారు, కానీ హిందూ ధార్మిక శాస్త్రాలు, ఆచారాల ప్రకారం రక్షాసూత్రం (కలావా) కంకణం మధ్య స్వల్పమైన, స్పష్టమైన తేడా ఉంది. ఈ రెండింటినీ చేతికే కడతారు, రెండూ పవిత్రమైనవే.. కానీ వాటిని కట్టే సందర్భం, వాటి వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం వేరు. వాటి మధ్య ఉన్న ప్రధాన వ్యత్యాసాలు ఇక్కడ చూద్దాం..
1. రక్షాసూత్రం (కలావా లేదా మౌళి)..
ఇది దారం రూపంలో ఉంటుంది. సాధారణంగా ఎరుపు, పసుపు రంగులు లేదా తెలుపు రంగులు కలిసిన పత్తి దారం (Cotton Thread).
ఎప్పుడు కడతారు..?
గుడికి వెళ్లినప్పుడు, ఇంట్లో చిన్న చిన్న పూజలు, అభిషేకాలు, హోమాలు జరిగినప్పుడు లేదా పండుగల సమయంలో పంతులు గారు దీనిని కడతారు.
ఉద్దేశం ఏమిటి..?
భగవంతుని ఆశీస్సులు ఎల్లప్పుడూ ఉండాలని, ఎలాంటి ప్రతికూల శక్తులు, అనారోగ్యాలు, దృష్టి దోషాలు దరిచేరకుండా దైవం 'రక్షణ' కల్పించాలని కోరుకుంటూ దీనిని కడతారు.
2. కంకణం..
ఇది ప్రధానంగా పసుపు రాసిన దారం. చేసే కార్యాన్ని బట్టి ఈ దారానికి పసుపు కొమ్ము, రావి ఆకు, మామిడి ఆకు లేదా దర్భలు ముడివేసి కడతారు.
ఎప్పుడు కడతారు..?
వివాహం, ఉపనయనం, వరలక్ష్మి వ్రతం, సత్యనారాయణ స్వామి వ్రతం వంటి పెద్ద పెద్ద శుభకార్యాలు ప్రారంభించే ముందు లేదా శబరిమల అయ్యప్ప దీక్ష లాంటి మండల దీక్షలు తీసుకునేటప్పుడు కంకణం కడతారు.
ఉద్దేశం ఏమిటి..?
కంకణం అనేది ఒక "దృఢమైన సంకల్పానికి (దీక్షకు)" ప్రతీక. తలపెట్టిన కార్యం లేదా వ్రతం ఎలాంటి విఘ్నాలు లేకుండా, మధ్యలో ఆగిపోకుండా పూర్తయ్యే వరకు ఆ నియమాలకు కట్టుబడి ఉంటానని ప్రమాణం చేస్తూ కట్టేదే కంకణం.
ఒక్క ముక్కలో చెప్పాలంటే.. రక్షాసూత్రం అనేది దేవుడు మనకు కల్పించే "రక్షణ కవచం" లాంటిది. అయితే కంకణం అనేది ఒక కార్యాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేస్తామని మనం తీసుకునే "దృఢమైన వాగ్దానం లేదా దీక్ష". అందుకే ఏదైనా పనిని పట్టుదలగా సాధించాలనుకునే వారిని ఉద్దేశించి తెలుగులో “ఆ పని చేయడానికి వాడు కంకణం కట్టుకున్నాడు” అనే సామెత కూడా వాడుకలో ఉంది.