శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి వారి దేవస్థానం (భద్రాచలం)

శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామి దేవస్థానం ఒక ప్రముఖ హిందూ దేవాలయం. ఇది విష్ణు యొక్క అవతారమైన రాముడుకు అంకితమైంది. ఈ దేవాలయం గోదావరి నది తీరంలో, తూర్పు తెలంగాణలోని భద్రాచలం పట్టణంలో ఉంది. సాధారణంగా భద్రాచలం, భద్రగిరి లేదా భద్రాద్రి అని పిలువబడే ఈ క్షేత్రం గోదావరి తీరంలోని ప్రసిద్ధ దివ్యక్షేత్రాలులో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. దీనిని దక్షిణ అయోధ్యగా కూడా ఆరాధిస్తారు.

దేవాలయంలోని మూలమూర్తి నాలుగు చేతులతో ఉన్న వైకుంఠ రాముని రూపంలో దర్శనమిస్తుంది. భక్తుడైన భద్రుని ప్రార్థనలకు స్పందనగా విష్ణువు ఈ రూపంలో అవతరించాడని విశ్వాసం. ప్రధాన విగ్రహంలో రామునితో పాటు ఆయన భార్య సీత, సోదరుడు లక్ష్మణుడు కూడా ఉన్నారు. కొన్ని వృత్తాంతాల ప్రకారం భద్రాచల దేవాలయాన్ని 17వ శతాబ్దంలో భక్తి పరంపరలో ప్రసిద్ధుడైన కంచర్ల గోపన్న (భద్రాచల రామదాసు) నిర్మించాడని, మరికొన్ని వృత్తాంతాల ప్రకారం పునరుద్ధరించాడని చెబుతారు. గోపన్న, గోల్కొండలోని చివరి సుల్తాన్ అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా (తానా షా) పరిపాలనలో భద్రాచల ప్రాంతానికి తహసీల్దారుగా పనిచేశాడు. సుల్తాన్ ఖజానాకు చెందిన నిధులను దేవాలయ నిర్మాణానికి వినియోగించాడనే ఆరోపణలతో గోపన్నను అరెస్ట్ చేసి జైలుకు పంపించారు. ఆయన 12 సంవత్సరాలు కారాగారంలో గడిపి, అక్కడే అనేక భక్తి కీర్తనలు రచించాడు; అవి ఇప్పటికీ ఈ దేవాలయంలో ఆలపించబడుతున్నాయి.

ముగల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు దక్షిణాది ప్రాంతాలపై ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించిన కాలంలో గోల్కొండ సుల్తానుల పతనానికి ముందు, సుల్తాన్ తానా షా గోపన్నను విడుదల చేశాడని ప్రాచుర్యం. కథనం ప్రకారం, రాముడు స్వయంగా లక్ష్మణుడితో కలిసి ప్రత్యక్షమై, గోపన్న విడుదల కోసం కావలసిన బంగారు నాణేలను సమర్పించాడని నమ్మకం. విడుదల అనంతరం గోపన్న భద్రాచలంలోనే రామునికి అంకితమైన కీర్తనలు రచిస్తూ జీవించాడు. గోపన్న తరువాత తుమ్ము లక్ష్మీ నరసింహదాసు, వరద రామదాసు దేవాలయ సేవలను కొనసాగించారు. భద్రాచల దేవాలయం వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని పంచరాత్ర ఆగమంను అనుసరిస్తుంది. ఇక్కడి ఆరాధనా విధానం శ్రీరంగంలోని రంగనాథస్వామి దేవాలయం పద్ధతిని అనుసరించినది. దేవాలయానికి నాలుగు ప్రవేశద్వారాలు ఉన్నాయి. ఉత్తరద్వారంలో ఉన్న రాజగోపురాన్ని "వైకుంఠ ద్వారం" అని పిలుస్తారు. ఆలయంలో అనేక ఉపదేవాలయాలు, మండపాలు ఉన్నాయి. భద్రాచలం ప్రధాన దేవత అయిన రాముని కారణంగా ప్రత్యేక ఖ్యాతి పొందింది. గోపన్న, వైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయాన్ని విస్తరించేందుకు భద్రాచలాన్ని భజన పరంపరకు కేంద్రంగా ఉపయోగించాడు. భద్రాచలంలో జరిగే వార్షిక బ్రహ్మోత్సవం అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడే ఉత్సవం. ఇందులో ప్రధాన ఘట్టం శ్రీరామనవమి సందర్భంగా నిర్వహించే శ్రీ సీతారామ తిరుకల్యాణ మహోత్సవం (సీతారాముల కల్యాణం). ఇతర ముఖ్య ఉత్సవాలు వైకుంఠ ఏకాదశి, వసంతోత్సవం, విజయదశమి.

చరిత్ర

ఈ దేవాలయ చరిత్ర కంచర్ల గోపన్న జీవితచరిత్రతో సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉంది. గోపన్న తెలంగాణలోని నేలకొండపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు. అతని మేనమామ గోల్కొండ సుల్తానేట్లో ఉద్యోగం చేసేవాడు. ఆ ప్రాంతంలో కరువు సంభవించినప్పుడు, గోపన్నకు ఉద్యోగం ఇవ్వాలని మేనమామ సుల్తాన్‌ను అభ్యర్థించాడు. తద్వారా గోపన్నను భద్రాచలం ప్రాంతానికి తహసీల్దార్ (రెవెన్యూ అధికారి)గా నియమించారు.

గోల్కొండ యొక్క చివరి సుల్తాన్ అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా (1672–1686) పరిపాలనలో, ఆయన ఆదేశాల మేరకు గోపన్న జిజియా అనే మతపరమైన పన్నును అమలు చేశాడు. ఈ పన్ను హిందువులను ఇస్లాం మతంలోకి మారేందుకు ఒత్తిడి చేయడానికి విధించబడినదని పేర్కొనబడింది. ఈ పన్ను అమలు చేసినందుకు గోపన్న స్థానిక హిందువుల నుండి తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు. అనేక తిరస్కారాలతో నిరుత్సాహానికి లోనైన గోపన్న, పన్ను వసూళ్లలో కొంత భాగాన్ని దేవాలయ నిర్మాణానికి వినియోగించి, దాని పరిణామాలను స్వీకరించాలనే నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.

ఒక వృత్తాంతం ప్రకారం, గోపన్న సేకరించిన పన్నుల ద్వారానే దేవాలయాన్ని నిర్మించాడు. మరొక వృత్తాంతం ప్రకారం, అప్పటికే శిథిలావస్థలో ఉన్న దేవాలయాన్ని అదే నిధులతో పునరుద్ధరించి, ఖర్చైన మొత్తాన్ని విరాళాల ద్వారా సమకూర్చేందుకు ప్రయత్నించాడు. 17వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో ఈ దేవాలయం సుమారు ఆరు లక్షల వరాహాల వ్యయంతో నిర్మించబడినట్లు చెప్పబడుతుంది.

నిజం తెలిసిన తరువాత సుల్తాన్ తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురై, గోపన్నను రాజదర్బార్‌కు హాజరుకావాలని ఆదేశించాడు. గోపన్న తాను ఖజానా నిధులను దుర్వినియోగం చేయాలనే ఉద్దేశం లేనని, భవిష్యత్తులో లభించే విరాళాల ద్వారా మొత్తం తిరిగి చెల్లించాలనుకున్నానని వివరించాడు. అయినప్పటికీ, పన్ను మొత్తం పన్నెండు సంవత్సరాలలోపు చెల్లించకపోతే గోపన్నను ఉరి వేయాలని సుల్తాన్ సైనికులకు ఆదేశించి, అతనిని కారాగారంలో నిర్బంధించాడు. పన్నెండో సంవత్సరపు చివరి రోజున జరిగిన సంఘటనకు సంబంధించిన వివిధ వృత్తాంతాలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. ఒక కథనం ప్రకారం, పన్నెండేళ్ల గడువు ముగిసే సమయానికి రాముడు, లక్ష్మణుడు సుల్తాన్‌కు స్వప్నంలో ప్రత్యక్షమై, రామమదాలు (రాముని ముద్రలతో కూడిన బంగారు నాణేలు) రూపంలో మొత్తం ధనం చెల్లించారు. సుల్తాన్ నిద్రలేచినప్పుడు నిజమైన బంగారు నాణేలు కనబడడంతో, గోపన్నను విడుదల చేశాడని చెబుతారు.

మరో వృత్తాంతం ప్రకారం, సుల్తాన్ గోపన్నకు జీవితాంతం పెన్షన్ మంజూరు చేసి, భద్రాచలం పరిసర ప్రాంతాన్ని దేవాలయానికి దానం చేశాడని చెబుతారు. అయితే, The Hindu పత్రిక ప్రకారం కొందరు పండితులు రాముడు స్వయంగా ధనం చెల్లించాడనే కథనాన్ని తిరస్కరించారు. వారి అభిప్రాయం ప్రకారం, గోపన్నను అసూయగల శత్రువులు తప్పుడు ఆరోపణలతో జైలుకు పంపగా, సుల్తాన్ సమగ్ర విచారణ అనంతరం గౌరవాలతో విడుదల చేసి తిరిగి భద్రాచలానికి పంపాడని పేర్కొన్నారు.

ఈ వృత్తాంతాలకు స్పష్టమైన చారిత్రక ఆధారాలు లేవని కూడా సూచించబడింది. గోపన్న గోల్కొండ కారాగారంలో పన్నెండు సంవత్సరాలు నిర్బంధించబడిన కాలం సుమారు 1680ల మధ్యవరకు సాగింది. ఇది సుల్తాన్ పరిపాలన కాలం (14 సంవత్సరాలు), గోల్కొండ సుల్తానేట్ పతనంతో సమకాలీనంగా ఉంది. 1686 నాటి గోల్కొండ పత్రాలు సుల్తాన్ యుగానికి చెందిన చివరి పత్రాలుగా గుర్తించబడ్డాయి. 1686–87లో ఔరంగజేబు నేతృత్వంలోని మొఘల్ దళాలు గోల్కొండపై దాడి చేసి, ఎనిమిది నెలలపాటు యుద్ధం సాగించి, చివరికి సుల్తాన్‌ను పట్టుకొని ఔరంగాబాద్‌లో నిర్బంధించాయి. ఔరంగజేబు దక్కన్ ప్రాంతంపై తన ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించాలనే ఉద్దేశంతో ఈ చర్యలు చేపట్టినట్లు పేర్కొనబడింది.

మరో స్థానిక పురాణకథ ప్రకారం, 15వ శతాబ్దానికి చెందిన కబీర్ దాస్ అనే వైష్ణవ భక్తుడు తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి రామభక్తి గీతాలను ఆలపించాడని చెబుతారు. 17వ శతాబ్దానికి చెందిన గోపన్న యొక్క భక్తి, దానశీలత కబీర్‌ను ప్రభావితం చేసి, అతనికి “రామదాసు” అనే బిరుదు ప్రదానం చేశాడని కథనం.

దేవాలయ చరిత్ర ప్రకారం, గోపన్న మరణానంతరం గుంటూరుకు చెందిన తుమ్ము లక్ష్మీ నరసింహదాసు, అతని స్నేహితుడు కాంచీపురంకు చెందిన వరద రామదాసు భద్రాచలంలో నిత్యపూజలు నిర్వహిస్తూ తమ జీవితాన్ని గడిపారు. వరద రామదాసు మరణించిన తరువాత, నరసింహదాసు అతని దేహాన్ని గోదావరిలో ప్రవహింపజేసి, తానే కూడా గోదావరిలో మునిగి ప్రాణత్యాగం చేశాడని కథనం చెబుతుంది.